شود ؛ چه آنكه مشركين با توجّه و رو كردن به سوى كعبه نماز بخوانى ، تا منافقين يهود مشخص شوند ؛ چه آنكه منافقين به سوى بيت المقدس توجّه و رو مىنمودند » . و برخى گفته‌اند : منظور از جملهء مذكور آن است كه بايد بگونه‌اى بدانيم كه جزاى به آن تعلق مىگيرد . به اين معنا « تا بدانيم كه منافق و يا مشركين موجود هستند و به موجود بودن آنها آگاهى داشته باشيم » . و آقاى زمخشرى همين مطلب را گفته است و در آن ضعفى است كه پوشيده و مخفى نيست . « مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلى عَقِبَيْهِ » ؛ « از كسى كه مرتدّ مىشود و از دين تو برمىگردد » . در اين آيه دلالت واضح و آشكارى است بر آنكه كارهاى خداوند داراى اغراض و اهداف است ، چون اين مقدمه چينىها جهت شناخت مرتّدان از مؤمنان مىباشد . 3 - « وَ إِنْ كانَتْ لَكَبِيرَةً » ؛ « تغيير قبله از بيت المقدس به كعبه ، مسئلهء بزرگ و دشوارى است ، براى كسانى كه از عقل و ايمان ضعيفى برخوردارند ؛ به دليل آنكه حكمت و مصلحتى را كه در تغيير قبله وجود دارد ، نمىفهمند » كه با جملهء « إِلَّا لِنَعْلَمَ » به آن حكمت اشاره شده است و اين جريان شبيه جريان مشخص نمودن راستگويان در ايمان از غيرشان از امّت طالوت و داود ( عليه السّلام ) است كه خداوند مىفرمايد : « خداوند شما را به وسيله نهر آبى ، آزمايش مىكند . آنها كه به هنگام تشنگى از آن بنوشند ، از من نيستند » « 1 » . « إِلَّا عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ » « مگر بر كسانى كه خداوند آنان را به شناخت حكمت خود در احكامش ، هدايت و راهنمايى نموده است ، ( كه براى آنان تغيير قبله ، مسئلهء دشوارى نخواهد بود ) . « وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمانَكُمْ » ؛ « ايمان شما ثابت و پايدار است » يا منظور اين است : « در ارتباط با تغيير قبله و مصلحت آن ، ايمان‌تان پايدار است » و يا منظور چيزى است كه ابن عبّاس روايت نموده است : « هنگامى كه قبله تغيير يافت ، مردم گفتند چگونه است وضع كسى كه از برادران ما ( اسعد بن زراره و غيره ) پيش از تغيير قبله ، نداى حق را لبّيك گفته‌اند ؟ « اين آيه نازل شد « ايمان ( نماز ) آنها ضايع نمىشود » .

--> ( 1 ) . سوره بقره ، آيه 249 .